Afgelopen week keurde het uitvoerend comité van het IOC Thialf officieel goed als schaatslocatie voor de Olympische Winterspelen van 2030. Het Franse organisatiecomité wees Thialf definitief aan als locatie voor het langebaanschaatsen. Voor het eerst sinds Amsterdam 1928 zullen Olympische wedstrijden op Nederlandse bodem plaatsvinden. In Heerenveen, op een baan die door velen wordt beschouwd als de snelste en meest duurzame ter wereld.

Wat volgde was een verwachte Fries reflex en gedeputeerde Abel Kooistra noemde het een enorme boost voor Thialf, de regio en ver daarbuiten. Burgemeester Fokkens-Kelder sprak over eer en ervaring. Thialf-directeur Minne Dolstra zag het als de ultieme bekroning van haar 175-jarig bestaan. Allemaal juist. Allemaal ook een beetje te bescheiden. Want de vraag die niemand hardop stelde, is de meest interessante: wat doet dit voor de propositie watertechnologie? En daarvoor moeten we eerst begrijpen wat Thialf eigenlijk is.

Thialf is geen ijsbaan. Het is een watertechnologisch systeem

Wie Thialf bezoekt, ziet een schaatsbaan. Wie erachter kijkt, ziet iets anders.

Onder de ijsvloer liggen 140 kilometer aan leidingen, gevuld met koudedrager, ingebed in een betonlaag van 12.000 vierkante meter. De koelinstallatie werkt als een grote warmtepomp: de warmte die aan het ijs wordt onttrokken, wordt via drie warmwatercircuits hergebruikt voor gebouwverwarming en tapwater. Het stadion heeft geen gasaansluiting meer. Vijfduizend zonnepanelen leveren een kwart van de energiebehoefte. Waterchemie bepaalt de samenstelling van het ijs. Een langebaan vraagt om ander water dan shorttrack. Luchtbehandeling regelt het vochtgehalte met een verticaal luchtgordijn dat tribune van baan scheidt. Het energieverbruik daalde met meer dan vijftig procent ten opzichte van het oude Thialf.

Dit is het resultaat van een renovatieproject van vijftig miljoen euro, dat door het IOC, in het kader van de Olympische Agenda 2020+5, gericht op gebruik van bestaande accommodaties, werd gezien als bewijs dat duurzame topsport zonder nieuwbouw mogelijk is.

En er is meer. Thialf werkt samen met Wetsus, het Europese Centre of Excellence voor watertechnologie in Leeuwarden, aan onderzoek naar ijskwaliteitsoptimalisatie. De centrale vraag: hoe maak je het snelste ijs ter wereld op de minst energie-intensieve manier? Wetsus bouwde daarvoor een opstelling die de omstandigheden van Thialf nabootst. Het schaatshart van Friesland en het waterhersencentrum van Europa werken letterlijk samen aan hetzelfde vraagstuk; water in zijn meest gecontroleerde toestand.

Dat is de verbinding die in de IOC-berichtgeving ontbreekt. En die Friesland zelf zelden duidelijk maakt.

Wat er al staat: de WaterCampus als exportplatform

Om te begrijpen waar de kans ligt, moet je weten wat er al staat.

Friesland noemt zichzelf al ruim twee decennia Capital of Water Technology, en dat is geen lege ambitie. De WaterCampus in Leeuwarden, gestart in 2004, verbindt bijna 400 bedrijven en kennisinstellingen via drie pijlers: Wetsus (fundamenteel en toegepast onderzoek), het Centre of Expertise Water Technology (onderwijs en valorisatie) en de Water Alliance (markt en export). Samen vormen zij een innovatieketen die loopt van vroeg onderzoek tot internationale commercialisering.

De sector heeft een jaaromzet van circa 570 miljoen euro. Wetsus werkt met zestig promovendi, van wie het merendeel internationaal is. Exportprogramma's van de Water Alliance lopen in Zuid-Afrika, Polen en Azië. In Zuid-Korea en de VS kennen ze wat er in Leeuwarden gebeurt.

Dit is een Triple Helix die werkt: provincie Fryslân, gemeente Leeuwarden, Wetterskip Fryslân, kennisinstellingen en bedrijfsleven sturen gestructureerd samen op een gedeelde economische propositie. Niet als bestuurlijk project, maar als exportplatform. En dat heeft twintig jaar gerijpt, met bewezen omzet en internationale aanwezigheid. De huidige positionering van Friesland op water is geen wens. Het is een baanrecord (track record).

Dan is er nog circulariteit

Naast watertechnologie claimt Friesland ook de positie van meest circulaire regio ter wereld. In mei 2025 presenteerde Circulair Friesland op het World Circular Economy Forum in São Paulo het eerste regionale Circularity Gap Report, uitgevoerd door Circle Economy. De circulaire metric, het percentage hergebruikte materialen in de totale materiaalconsumptie, bedraagt 10,6 procent, hoger dan het Nederlandse (9,8%) en mondiale (6,9%) gemiddelde. Meer dan 180 partijen zijn aangesloten bij Vereniging Circulair Friesland, dat het transitieprogramma aanstuurt via het Triple Helix-model. Een indrukwekkende prestatie in ecosysteemopbouw en governance.

Maar een maatstaaf is geen marktpositie. En de vraag is niet hoe circulair Friesland is, maar of er een circulaire markt is.

Op nationaal niveau laat de data zien hoe vroeg het nog is. Volgens het Compendium voor de Leefomgeving bedraagt de toegevoegde waarde van de circulaire economie in Nederland slechts 4,2 procent van het BBP, en dat aandeel daalt al twee decennia (CBS/PBL, 2024). Een coalitie van grote Nederlandse bedrijven — IKEA, Zeeman, Auping en Renewi, samen goed voor tien miljard euro jaaromzet — bevestigt dat circulaire bedrijvigheid structureel blijft steken op 4 tot 5 procent van de economie (Future Up / MVO Nederland, 2025). En slechts 23 procent van de Nederlandse organisaties is grotendeels of volledig circulair (Milgro, april 2025).

Friesland presteert beter dan gemiddeld en dat is oprecht. Maar het opereert in een markt die nationaal nog nauwelijks van de grond is. De circulaire economie bestaat regionaal grotendeels uit intern verduurzamend MKB, subsidiegedreven innovatie en een aanpak die anderen willen leren, maar nog niet structureel inkopen. De bedrijven die voorbij de tien miljoen euro EBITDA gaan, die exporteren en internationaal concurreren, zijn een minderheid. Dat is een fase, geen mislukking. Maar het is een fase om eerlijk te benoemen voordat je er een olympisch platform aan koppelt.

Wie gaat eerst: water of circulariteit?

Hierin schuilt de sleutel en hij is directer dan hij lijkt. Vanuit de fysieke werkelijkheid gaat water eerst. De hydrologische cyclus is het eerste model van wat we nu circulariteit noemen. Niets gaat verloren, alles keert terug. Water doet al miljarden jaren wat het beleidsconcept pas recent beschrijft. Het poldermodel leverde Friesland niet alleen droge voeten op, het leverde een DNA: systeemdenken, samenwerking over belangen heen, publiek-private samensmeltingen. Exact het DNA dat de circulaire transitie nodig heeft en in de meeste regio's ontbreekt. Friesland erkent dit impliciet wanneer het zegt: we willen onze circulaire kennis exporteren, zoals we eerder waterkennis exporteerden. Dat is een cruciaal inzicht, maar dan moet je wel een markt hebben. En die ontbreekt.

Circulariteit is de ambitie. Watertechnologie is de prestatie. Maak die twee niet inwisselbaar, want dan verlies je het bewijs.

De Friese samenwerkingsparadox

Friezen werken liever niet samen als er belangen in het spel zijn. Elke gemeente heeft zijn eigen agenda. Elke sector zijn eigen subsidierelatie met de provincie. Elke instelling zijn eigen voorzitter. Samenwerking vergt in Friesland altijd een externe noodzaak, of een bevriezing van de interne competitie. Water is die noodzaak. Letterlijk en figuurlijk.

De Elfstedentocht bestaat niet ondanks de Friese eigengereidheid. Hij bestaat dankzij de bevriezing ervan. Als het ijs dik genoeg is, vervalt het onderscheid tussen Bolsward en Dokkum, tussen zuivelboer en ambtenaar, tussen provincie en gemeente. De tocht is geen organisatie. Het is een natuurverschijnsel dat samenwerking afdwingt.

De Olympische Winterspelen 2030-toewijzing werkt hetzelfde. De samenwerking die leidde tot de Thialf-kandidatuur — Thialf, gemeente Heerenveen, provincie Fryslân, NOC*NSF, KNSB, ministerie van VWS — is opmerkelijk precies omdat ze zo zeldzaam is. Al deze partijen stuurden in dezelfde richting. Niet omdat ze altijd dezelfde belangen hebben. Maar omdat het ijs het toestond.

De WaterCampus-samenwerking is een van de weinige structurele uitzonderingen op dat patroon en ook dat is geen toeval. Water dwingt in Friesland samenwerking af, al eeuwen. Het is het enige domein waarin Friezen structureel over belangen heen stappen, omdat de realiteit dat (ver)eist.

De propositie die nu gezet kan worden

De Spelen van 2030 zijn geen toerisme-evenement. Ze zijn een internationale showcase waarbij miljarden mensen vier jaar lang naar Heerenveen kijken en vragen stellen over wie dit organiseert en waarom juist hier.

Het antwoord dat Friesland klaar kan hebben: omdat deze regio water begrijpt als geen ander, en dat begrip heeft omgezet in industrie, export en innovatie. Van de polder tot de ijsvloer, van Wetsus tot de Water Alliance, van membraantechnologie in Zuid-Afrika tot ijsonderzoek in Heerenveen.

Dat is een verhaal. Dat is een positionering. En het is terecht, omdat het klopt.

De gewenste positie ligt dicht bij de bestaande. Het enige wat ontbreekt, is de heldere verbinding. Thialf en de WaterCampus zijn in de bestuurlijke taal twee aparte werelden: sport en economie, Heerenveen en Leeuwarden. In de werkelijkheid zijn het twee uitingen van hetzelfde. Een regio die water als kerncompetentie heeft.

Die verbinding maken in de olympische communicatiestrategie, in de internationale programmering rondom de Spelen, in de positionering richting investeerders en exportmarkten is de kans die zich nu voordoet. Thialf als technologische showcase. Water als internationaal podium. Thialf als ontvangstruimte voor delegaties. De Water Alliance als het exportvehikel dat al twintig jaar operationeel is. Circulariteit als een natuurlijk verhaal en niet als marktclaim, maar als richting. Dit is regionale merkstrategie op het hoogste niveau. Het soort koppeling dat een provincie maar één keer in een generatie aangeboden krijgt.

IJs is zomaar ook weer water

De Friezen weten dat ijs tijdelijk is. Je schaatst zolang het kan, want vroeg of laat wordt het weer water. Maar het water verdwijnt niet, het wacht op de volgende winter.

De Olympische Winterspelen 2030-toewijzing is een ijsperiode. Ze duurt vier jaar. Daarna dooit het weer, en keert elke gemeente terug naar zijn eigen agenda, elke sector naar zijn eigen lobby. De vraag is wat er in die vier jaar is gebouwd dat ook na het dooien blijft staan. Een merk, een exportpositie, een internationaal netwerk gebouwd onder de olympische ringen. Dat lukt als Friesland nu — terwijl het ijs ligt — besluit wat de propositie is. Water, want dat is wel een harde eis!

Folkert van der Heide RM is zelfstandig marketing- en merkstrateeg en schrijft regelmatig voor SponsorReport over sportstrategie en regionale positionering